Ավինյոնի հայկական մշակույթի տուն
Հայկական մշակույթի և քաղաքացիների հանդիպման վայր
Հայկական մշակույթի և քաղաքացիների հանդիպման վայր
Ծանոթացեք աշխարհի հնագույն ազգերից մեկի հազարամյա էպոպեային, սկսած հնադարյան ակունքներից մինչև ժամանակակից դարաշրջան
Ճամփորդություն դարերի միջով Հայաստանի հարուստ պատմության մեջ
Հայկական տարածքը բնակեցված է եղել դեռևս նախապատմական ժամանակներից։ Ք.ա. IX դարում Վանի լճի շուրջ ձևավորվեց Ուրարտուի (կամ Վանի) թագավորությունը՝ առաջադեմ քաղաքակրթությամբ, որը տիրապետում էր ոռոգման, ճարտարապետության և մետաղագործությանը։ Ուրարտուի թագավորությունը հզոր պետություն էր, որ դիմակայեց ասորեստանցիներին մինչև ք.ա. VI դարում անկում ապրելը։
Ուրարտացիները կառուցեցին տպավորիչ ամրոցներ, մշակեցին գրային համակարգ և ստեղծեցին բարդ ոռոգման ջրանցքների ցանց։
Ուրարտուի անկումից հետո Հայաստանը դառնում է Պարսկական Աքեմենյան կայսրության սատրապություն (նահանգ)։ Ալեքսանդր Մակեդոնացու նվաճումներից հետո այն անցնում է Հելլենիստական ազդեցության տակ Սելևկյան թագավորությունների միջոցով։
Այս շրջանում տեղի է ունենում հունական մշակույթի ներդրումը՝ պահպանելով տեղական ավանդույթները։ Հայաստանը դառնում է մշակութային խաչմերուկ Արևելքի և Արևմուտքի միջև։
Ք.ա. 190 թվականին Արտաշես Ա-ն հիմնադրում է Հայաստանի թագավորությունը և հաստատում Արտաշեսյան արքայատոհմը։ Տիգրան Բ Մեծի օրոք (Ք.ա. 95-55) Հայաստանը հասնում է իր տարածքային ծաղկման գագաթնակետին՝ տարածվելով Կասպից ծովից մինչև Միջերկրական ծով։
Տիգրան Մեծը հիմնադրում է Տիգրանակերտ մայրաքաղաքը, և Հայաստանը դառնում է հզոր կայսրություն, որը մրցակցում է Հռոմի և Պարթևաստանի հետ, մինչ այդ երկու տերությունների միջև բուֆերային պետություն դառնալը։
Մ.թ. 12 թվականին Վոնոն Ա-ն Հայաստանում հաստատում է Արշակունի արքայատոհմը՝ Պարթևական Արշակունիների կրտսեր ճյուղը։ Այս շրջանը նշանավորվում է քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն ընդունելով 301 թվականին Տրդատ Գ արքայի կողմից՝ Հայաստանը դարձնելով առաջին պաշտոնապես քրիստոնյա ազգը։
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը կարևոր դեր է խաղում քրիստոնեացման գործում։ 405 թվականին Մեսրոպ Մաշտոցը ստեղծում է հայոց գիրը՝ հնարավորություն տալով Աստվածաշնչի թարգմանությանը և ազգային գրականության զարգացմանը։
428 թվականին թագավորության վերացումից հետո Հայաստանը բաժանվում է Բյուզանդական և Սասանյան կայսրությունների միջև։ Պարսկական մասը դառնում է «Հայոց մարզպանություն» (428-646)՝ պարսկական մարզպանի, բայց որոշ ինքնավարությամբ։
VII դարից սկսած արաբները նվաճում են տարածաշրջանը՝ հաստատելով Հայաստանի ամիրայությունը։ Այս շրջանում նկատվում է հայերի դիմադրությունը քրիստոնեական հավատը մուսուլմանական տիրապետության դեմ պահպանելու համար, ինչպիսիք են 774-775 թվականների ապստամբությունները։
Աշոտ Ա Բագրատունին 885 թվականին վերականգնում է Հայաստանի թագավորությունը՝ ճանաչված և խալիֆի, և բյուզանդական կայսրի կողմից։ Բագրատունիների արքայատոհմը ծաղկում է ապրում Գագիկ Ա-ի օրոք (989-1020)։
Անին՝ «1001 եկեղեցիների քաղաքը», դառնում է մայրաքաղաք և կարևոր մշակութային ու առևտրական կենտրոն։ Հայկական այս վերածննդի ժամանակ ծաղկում են ճարտարապետությունը, գրականությունը և գիտությունները։ Թագավորությունը թուլանում է ներքին բաժանումների և բյուզանդական ճնշումների պատճառով մինչև 1045 թվականին անկում ապրելը։
Սելջուկների արշավանքներից և Բագրատունյաց թագավորության անկումից հետո շատ հայեր գաղթում են Կիլիկիա (Հարավային Անատոլիա), որտեղ հիմնում են նոր պետություն։ Կիլիկիայի հայկական թագավորությունը հաստատվում է 1198 թվականին Լևոն Բ-ի օրոք՝ ճանաչված պապի և գերմանական կայսրի կողմից։
Խաչակիրների դաշնակից այս ծովային թագավորությունը դառնում է կարևոր առևտրական կենտրոն Եվրոպայի և Արևելքի միջև։ Այն ի վերջո ընկնում է մամլուքների դեմ 1375 թվականին՝ դարը վերջ դնելով վերջին անկախ հայկական պետությանը դարեր շարունակ։
Հայաստանը բաժանվում է Օսմանյան կայսրության (Արևմտյան Հայաստան) և Սեֆյան, ապա Ղաջար Պարսկաստանի (Արևելյան Հայաստան) միջև։ Հայերը պահպանում են իրենց մշակութային և կրոնական ինքնությունը՝ չնայած «զիմմիների» (պաշտպանվածների) կարգավիճակին Օսմանյան կայսրությունում։
Այս շրջանում Օսմանյան քաղաքներում հայազգի ազդեցիկ բուրժուազիայի առաջացումն է, մինչդեռ Արևելյան Հայաստանում XIX դարի վերջին սկսում է զարգանալ ազգային-ազատագրական շարժումը։
1915 թվականին Օսմանյան կայսրության Երիտթուրքերի կառավարությունը կազմակերպում է հայերի ցեղասպանությունը, որի հետևանքով մահանում է մոտ 1,5 միլիոն մարդ և վտարվում են վերապրողները։ Մարդկության այս հանցագործությունը ճանաչված է բազմաթիվ երկրների և պատմաբանների կողմից։
Այս ողբերգությունից անկախ Արևելքի հայերը 1918 թվականի մայիսի 28-ին հռչակում են Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունը՝ Սարդարապատի, Բաշ Աբարանի և Ղարաքիլիսայի հաղթական մարտերից հետո օսմանյան ուժերի դեմ։
1920 թվականին Հայաստանը խորհրդայնացվում է և դառնում ԽՍՀՄ հանրապետություն։ Այս շրջանը նշանավորվում է արագ ժամանակակիցացմամբ, բայց նաև ստալինյան հալածանքներով և կրոնական ինքնավարության կորստով։
1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժը հանգեցնում է 25,000 մարդու մահվան և ավերում բազմաթիվ քաղաքներ։ 1980-ականների վերջին Լեռնային Ղարաբաղի շարժումը դառնում է անկախության շարժման կատալիզատոր, որը հանգեցնում է 1991 թվականին անկախության հռչակմանը։
Հայաստանը հռչակում է իր անկախությունը 1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ին ԽՍՀՄ փլուզումից հետո։ Երկիրը բախվում է բազմաթիվ մարտահրավերների՝ Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմ, տնտեսական պաշարում, դժվար անցում շուկայական տնտեսության։
Այս դժվարություններից անկախ Հայաստանը զարգացնում է իր ժողովրդավարությունը, պահպանում իր հարուստ մշակույթը և ամրապնդում իր կապերը աշխարհի հայկական սփյուռքի հետ։ Այսօր Հայաստանը շարունակում է բախվել երկրաերկրաքաղաքական մարտահրավերներին՝ միաժամանակ պահպանելով իր միահյուսված հատուկ ինքնությունը։
Հայաստանի թագավորության առավելագույն ընդարձակումը Տիգրան Մեծի օրոք (Ք.ա. I դար)
Գլխավոր անձինք, որոնք դրոշմ են թողել Հայաստանի պատմության մեջ դարերի ընթացքում
Հայաստանի արքա (Ք.ա. 95-55)՝ հասցրեց թագավորությունը տարածքային ծաղկման գագաթնակետին
Հայաստանի առաքյալը, առաջին կաթողիկոսը (241-325)
Հայոց գրերի ստեղծողը (361-440)
Պատմիչ, Հայոց պատմության հեղինակ (V դար)
Ազգային հերոս, զինվորական հրամանատար և փիլիսոփա (1886-1955)
Տղամարդիկ և կանայք, որոնք նշանակալի ազդեցություն են թողել հայկական հայտնագործությունների և համաշխարհային պատմության վրա վերջին երկու դարերի ընթացքում
Հայկական սփյուռքը, որը աշխարհով մեկ ունի 15 միլիոն մարդ, շարունակում է նպաստել մարդկության առաջընթացին բոլոր ոլորտներում։
Հայերը նպաստել են հարյուրավոր հայտնագործությունների, որոնք բարելավել են կյանքի որակն ամբողջ աշխարհում
Ծնված ԱՄՆ-ում, Սիմիջյանը հորինել է առաջին անկախ բանկային ավտոմատը, որը վարկ է տալիս կանխիկ գումար։ Նա նաև ստեղծել է մետաղադրամների համար նախատեսված ավտոմատը և իրականացրել է ընդհանուր առմամբ ավելի քան 200 գյուտեր։
Էլեկտրիկ-ճարտարապետ Ադամյանը գունավոր հեռուստատեսության առաջամարտիկներից է։ Նա նաև ավելի քան 20 հայտնագործությունների հեղինակ է էլեկտրականության և կապի ոլորտում։
Դամադյանը հորինել է առաջին մագնիսական շերտագրական մեքենան՝ հեղափոխություն մտցնելով բժշկական ախտորոշման մեջ։ Նրա գյուտը ժամանակակից ՄՌՇ-ի հիմքն է, որը փրկել է միլիոնավոր կյանքեր ոչ ինվազիվ ախտորոշման շնորհիվ։
Այս ամերիկահայ բիզնեսմենն ու ինժիները, ՀԲԸՄ նախագահը և Հայաստանի ազգային հերոսը, հորինել է ժամանակակից ծորակը։ Նրա հայտնագործությունը հեղափոխություն է մտցրել ջրամատակարարման ոլորտում ամբողջ աշխարհում։
Ինքն էլ հաշմանդամ լինելով՝ Ավագյանը ստեղծել է հեղափոխական անվասայլակ։ 1961 թվականին նա ստացել է ԱՄՆ-ի նախագահ Քենեդիի մրցանակը «հաշմանդամների կյանքին ինտեգրման ամենակարևոր ներդրման համար»։
Ավիացիայի ինժեներ-կոնստրուկտոր և գնդապետ-գեներալ Միկոյանը համահեղինակել է ՄիԳ կործանիչ ինքնաթիռների հայտնի շարքը (Միխայիլ Գուրևիչի հետ միասին)։ ՄիԳ-երը նշան են դրել համաշխարհային ռազմական ավիացիայի պատմության մեջ։
Այս հայ քիմիկոսը հորինել է ամերիկյան դոլարի թղթադրամի հայտնի կանաչ գույնը, այնպիսի բարդ թանաք, որն գործնականում անհնար է կեղծել։ Այս գյուտի համար նա ստացել է 6000 դոլար այն ժամանակվա դրամով։
Այս օրինակները ներկայացնում են հայերի հարյուրավոր ներդրումների միայն մի փոքր մասը համաշխարհային գիտությունների և տեխնոլոգիաների մեջ։ Նորարարության ավանդույթը շարունակվում է այսօր տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, կենսատեխնոլոգիայի և վերականգնվող էներգիայի ոլորտներում։
Ժամանակակից Հայաստանի քարտեզագրում